Zwolnienie na dziecko ile płatne i kto może skorzystać?

Nie wiesz, ile pieniędzy dostaniesz za zwolnienie na dziecko i czy w ogóle masz do niego prawo? Z tego tekstu dowiesz się, kto może skorzystać z L4 na dziecko, ile dni przysługuje w roku oraz jak liczony jest zasiłek opiekuńczy. Poznasz też wymagane dokumenty i sytuacje, w których ZUS może odmówić wypłaty świadczenia.

Kto może skorzystać ze zwolnienia na dziecko?

Zwolnienie lekarskie na dziecko, czyli popularne L4 na dziecko, przysługuje osobie objętej ubezpieczeniem chorobowym. Może to być zarówno pracownik na etacie, zleceniobiorca z dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym, jak i przedsiębiorca opłacający składkę chorobową. Liczy się fakt podlegania ubezpieczeniu, a nie rodzaj umowy.

Prawo do zwolnienia mają nie tylko rodzice biologiczni. Z L4 na dziecko skorzysta także rodzic przysposabiający, opiekun prawny, rodzic zastępczy oraz osoba faktycznie wychowująca dziecko małżonka. Ważne jest, aby taka osoba faktycznie sprawowała nad dzieckiem stałą opiekę. Zasiłek opiekuńczy przysługuje wtedy na dziecko własne, przysposobione, przyjęte na wychowanie oraz na dziecko małżonka.

Rodzice i opiekunowie – kto dokładnie ma prawo do L4?

Zwolnienie na dziecko może otrzymać zarówno matka, jak i ojciec. W danym czasie tylko jedno z nich może jednak pobierać zasiłek opiekuńczy. Jeżeli opiekę nad chorym dzieckiem sprawuje matka, ojciec w tym samym okresie nie może korzystać z L4 opiekuńczego na to samo dziecko.

Ze świadczenia mogą korzystać także inne osoby, jeżeli to one na co dzień zajmują się dzieckiem. Mowa o opiekunach faktycznych, rodzinach zastępczych czy dziadkach, którzy przejęli opiekę na podstawie orzeczenia sądu. Warunek jest jeden – opiekun musi być zgłoszony do ubezpieczenia chorobowego i spełniać te same wymogi co rodzic.

Obecność innych domowników a prawo do zasiłku

Zasadą jest, że zasiłek opiekuńczy nie przysługuje, gdy w gospodarstwie domowym jest inny dorosły, który może zająć się chorym dzieckiem. ZUS w takiej sytuacji może uznać, że nie ma potrzeby zwalniania drugiego rodzica z pracy. Od tej zasady istnieje ważny wyjątek dotyczący najmłodszych dzieci.

W przypadku dziecka do ukończenia 2. roku życia prawo do L4 na dziecko przysługuje niezależnie od tego, czy w domu jest inny dorosły. Rodzic nie musi wykazywać, że nikt inny nie może zająć się maluchem. Dla dzieci starszych brak innej osoby zdolnej do opieki jest już wymagany, aby zasiłek został przyznany.

Opieka nad dzieckiem zdrowym – kiedy jest możliwa?

Czy L4 na dziecko można dostać, gdy dziecko wcale nie jest chore? W pewnych sytuacjach tak. Dotyczy to dzieci zdrowych do 8. roku życia, gdy dochodzi do nieprzewidzianych zdarzeń uniemożliwiających zapewnienie zwykłej opieki, na przykład nagłego zamknięcia przedszkola.

Zasiłek opiekuńczy na dziecko zdrowe przysługuje między innymi wtedy, gdy zamknięto żłobek czy szkołę, opiekun dziecka trafił do szpitala lub poważnie zachorował, albo gdy osoba zwykle opiekująca się dzieckiem nie może tego robić z powodu porodu. Warunkiem jest nagły charakter zdarzenia, o którym rodzic został poinformowany mniej niż 7 dni przed jego wystąpieniem.

Zwolnienie na dziecko może dotyczyć zarówno chorego malucha, jak i zdrowego dziecka do 8 lat, jeśli rodzic nagle traci możliwość zapewnienia mu zwykłej opieki.

Ile dni L4 na dziecko przysługuje?

Liczba dni zwolnienia lekarskiego na opiekę nad dzieckiem zależy głównie od jego wieku oraz stanu zdrowia. Ustawodawca ustalił różne limity dla dzieci młodszych, starszych, a także dla dzieci z niepełnosprawnością. Wszystkie limity obowiązują w skali roku kalendarzowego i dotyczą obojga rodziców łącznie.

Warto przy tym pamiętać, że liczy się każdy dzień kalendarzowy zwolnienia. Do wykorzystanego limitu wchodzą także weekendy i dni wolne od pracy, jeśli mieszczą się w okresie zwolnienia wskazanym przez lekarza.

Dziecko do 14 lat – najczęstsze przypadki

Rodzice dzieci do 14. roku życia mogą wykorzystać w sumie 60 dni zasiłku opiekuńczego w roku. Limit ten dotyczy wszystkich dzieci łącznie, a nie każdego dziecka osobno. Jeśli w domu jest troje małych dzieci, to maksymalna liczba dni opieki na wszystkie razem nadal wyniesie 60.

W ramach tego limitu mieści się zarówno opieka nad chorym dzieckiem, jak i opieka nad zdrowym dzieckiem do 8 lat w nagłych sytuacjach, na przykład przy strajku nauczycieli albo nagłym zamknięciu żłobka. Gdy limit 60 dni zostanie przekroczony, dalsza nieobecność w pracy może być już tylko niepłatna i traktowana jako usprawiedliwiona bez prawa zasiłku.

Dziecko z niepełnosprawnością – wydłużony limit

Dla rodziców dzieci z niepełnosprawnością przewidziano osobny limit dni. Jeżeli dziecko ma więcej niż 14 lat, ale nie ukończyło 18 lat i posiada orzeczenie o niepełnosprawności, rodzic może otrzymać zasiłek opiekuńczy przez 30 dni w roku. Warunkiem jest osobiste sprawowanie opieki nad dzieckiem oraz brak innej osoby mogącej przejąć tę opiekę.

Rodzic, który korzysta z tego uprawnienia, musi przedstawić w ZUS dokument potwierdzający niepełnosprawność dziecka, na przykład orzeczenie o stopniu niepełnosprawności. Dni wykorzystane na opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem liczone są osobno i nie powiększają limitu 60 dni na młodsze dzieci.

Zwolnienie na dziecko ile płatne?

Podczas opieki nad dzieckiem pracownik nie otrzymuje zwykłego wynagrodzenia. Zamiast tego przysługuje mu zasiłek opiekuńczy. Jego wysokość jest stała procentowo i w większości przypadków wynosi 80% podstawy wymiaru. Podstawa ta liczona jest z przeciętnego wynagrodzenia z ostatnich miesięcy.

Zasiłek opiekuńczy przysługuje od pierwszego dnia podlegania ubezpieczeniu chorobowemu. Nie obowiązuje tu okres wyczekiwania znany z typowego zasiłku chorobowego. Osoba, która dopiero zaczęła pracę i ma opłacane składki, może więc korzystać z L4 na dziecko i otrzyma świadczenie od pierwszego dnia opieki.

Zasiłek opiekuńczy za L4 na dziecko wypłacany jest najczęściej w wysokości 80% podstawy wymiaru i przysługuje od pierwszego dnia podlegania ubezpieczeniu chorobowemu.

Jak obliczyć zasiłek opiekuńczy?

Dla pracownika etatowego podstawą wymiaru jest średnie miesięczne wynagrodzenie brutto z 12 miesięcy poprzedzających miesiąc, w którym rozpoczęła się opieka nad dzieckiem. Z tej średniej odejmuje się 13,71% składek na ubezpieczenia społeczne finansowanych przez pracownika. Otrzymana kwota to podstawa zasiłku.

Następnie wylicza się 80% tej podstawy. Tyle wyniesie zasiłek opiekuńczy za pełny miesiąc. Jeżeli opieka trwała krócej, na przykład 10 dni, kwotę dzieli się przez 30 i mnoży przez liczbę dni zwolnienia. W przypadku przedsiębiorcy podstawą jest kwota, od której opłaca dobrowolną składkę chorobową. Im wyżej zadeklarowana podstawa, tym wyższy zasiłek, o ile nie ma zaległości w opłacaniu składek.

Czy L4 na dziecko może być płatne 100%?

Rodzice często pytają, czy L4 na dziecko 100 procent jest w ogóle możliwe. Co do zasady zasiłek opiekuńczy wypłacany jest w wysokości 80% podstawy. Ustawa o świadczeniach pieniężnych dopuszcza jednak przypadki, gdy zasiłek za okres opieki może wynosić 100% podstawy wymiaru, między innymi przy szczególnych świadczeniach związanych z macierzyństwem czy przy opiece nad dzieckiem z niepełnosprawnością w określonych sytuacjach.

Aby mieć prawo do 100% świadczenia, trzeba spełnić szczegółowe warunki wskazane w przepisach, na przykład korzystać równolegle z uprawnień z tytułu ciąży lub macierzyństwa. W typowych sytuacjach, gdy rodzic bierze L4 na chore dziecko w trakcie roku, przyjmuje się wypłatę w wysokości 80% podstawy wymiaru.

Kto wypłaca pieniądze – pracodawca czy ZUS?

To, kto faktycznie przekaże ci pieniądze, zależy od tego, ilu ubezpieczonych zgłasza pracodawca do ubezpieczenia chorobowego. Jeżeli firma zgłasza co najmniej 21 osób, zasiłek opiekuńczy wypłaca bezpośrednio pracodawca i rozlicza go później z ZUS. Pieniądze otrzymasz wtedy razem z wynagrodzeniem lub w podobnym terminie.

Gdy pracodawca zgłasza do ubezpieczenia chorobowego 20 osób lub mniej, zasiłek wypłaca ZUS. Dotyczy to także przedsiębiorców, osób na umowie zlecenia z dobrowolnym ubezpieczeniem oraz innych osób, dla których płatnikiem świadczeń jest bezpośrednio Zakład Ubezpieczeń Społecznych. ZUS ma na wypłatę świadczenia do 30 dni od złożenia kompletu dokumentów.

Jak uzyskać zwolnienie na dziecko i zasiłek opiekuńczy?

Sam fakt, że dziecko zachorowało, nie wystarczy. Trzeba przejść dwie drogi. Najpierw lekarz musi wystawić zwolnienie lekarskie e-ZLA z kodem opieki nad członkiem rodziny. Potem rodzic składa wniosek o zasiłek opiekuńczy na formularzu ZUS Z-15A lub Z-15B wraz z wymaganymi zaświadczeniami.

Zwolnienie może wystawić lekarz rodzinny, pediatra, lekarz prywatny mający uprawnienia do wystawiania e-ZLA, a także lekarz udzielający teleporady. Dokument w formie elektronicznej trafia automatycznie na konto płatnika składek na Platformie Usług Elektronicznych ZUS oraz do ZUS.

Wizyta u lekarza i e-ZLA

Na wizytę do lekarza warto pójść dobrze przygotowanym. Lekarz ocenia stan zdrowia dziecka, czas trwania objawów i to, czy wymagana jest stała opieka w domu. Jeśli tak, wystawia zwolnienie elektroniczne na określony okres, zwykle kilka lub kilkanaście dni.

Przed konsultacją dobrze jest przygotować informacje o dziecku i jego leczeniu, dlatego przydatne może być zebranie najważniejszych danych i dokumentów:

• książeczki zdrowia dziecka lub innej dokumentacji medycznej,
• opisu objawów i informacji, od kiedy się utrzymują,
• danych dziecka, takich jak PESEL i adres zamieszkania,
• swoich danych jako opiekuna oraz informacji o pracodawcy lub prowadzonej działalności.

Jeżeli lekarz nie ma w danym momencie dostępu do systemu, może wystawić papierowe zaświadczenie z systemu w trybie alternatywnym. Gdy później wprowadzi je do systemu, zwolnienie trafi do ZUS i pracodawcy tak jak zwykłe e-ZLA.

Dokumenty do zasiłku opiekuńczego

Samo zwolnienie lekarskie nie wystarczy, aby otrzymać pieniądze. Potrzebny jest jeszcze wniosek ZUS Z-15A (przy opiece nad dzieckiem) lub Z-15B (gdy chodzi o innych członków rodziny). Wniosek można złożyć u pracodawcy albo bezpośrednio w ZUS, zależnie od tego, kto wypłaca świadczenie.

We wniosku trzeba podać szereg informacji. Formularz obejmuje między innymi następujące dane:

• okres, za jaki ubiegasz się o zasiłek,
• dane dziecka lub innego członka rodziny, nad którym sprawujesz opiekę,
• informację, czy w gospodarstwie są inne osoby mogące zająć się dzieckiem,
• dane drugiego rodzica lub małżonka, jeśli nie jest rodzicem dziecka.

Jeżeli to ZUS wypłaca zasiłek, potrzebne jest jeszcze zaświadczenie płatnika składek. Pracownik składa druk Z-3, osoba na umowie zlecenia lub innej umowie z ubezpieczeniem chorobowym – druk Z-3a, a przedsiębiorca – druk Z-3b. Dokumenty można złożyć elektronicznie na PUE ZUS albo w wersji papierowej w placówce ZUS lub u pracodawcy.

Zwolnienie na dziecko za granicą i tłumaczenia

Jeżeli opiekujesz się dzieckiem podczas pobytu za granicą, zamiast polskiego e-ZLA otrzymasz zaświadczenie wystawione przez zagranicznego lekarza. Musi ono zawierać nazwę placówki medycznej, imię i nazwisko lekarza, datę wystawienia oraz daty początku i końca okresu opieki nad dzieckiem.

Tłumaczenie takiego zaświadczenia na język polski jest wymagane tylko wtedy, gdy dokument pochodzi z państwa spoza Unii Europejskiej, EFTA lub kraju, który nie ma z Polską umowy o zabezpieczeniu społecznym. Nie trzeba korzystać z tłumacza przysięgłego. Prosty przekład na język polski będzie wystarczający, aby ZUS mógł rozpatrzyć wniosek o zasiłek opiekuńczy.

Kiedy zasiłek opiekuńczy nie przysługuje?

Nie każda nieobecność w pracy z powodu dziecka daje prawo do świadczenia. ZUS może odmówić wypłaty zasiłku opiekuńczego, jeśli stwierdzi, że w domu jest inny dorosły zdolny do opieki, a rodzic mimo to pobierał świadczenie. Problemem są też nadużycia, takie jak praca zarobkowa w czasie L4 na dziecko.

Po wyczerpaniu limitu dni, na przykład po wykorzystaniu 60 dni opieki na dzieci do 14 lat, dalsza nieobecność w pracy co do zasady nie jest już opłacana. Pracodawca może uznać ją za usprawiedliwioną, ale będzie to już nieobecność bez prawa do wynagrodzenia ani zasiłku.

Urlop wypoczynkowy a L4 na dziecko

Częste pytanie dotyczy sytuacji, gdy dziecko zachoruje w czasie urlopu wypoczynkowego rodzica. W odróżnieniu od choroby samego pracownika, która przerywa urlop, choroba dziecka takiego skutku nie wywołuje. Urlop wypoczynkowy trwa dalej, a pracownik nie ma prawa do zasiłku opiekuńczego w tym okresie.

Powód jest prosty. Rodzic przebywający na urlopie ma możliwość sprawowania opieki nad dzieckiem, a za czas urlopu otrzymuje pełne wynagrodzenie. L4 na dziecko w trakcie urlopu nie powoduje więc dodatkowej wypłaty z ZUS i nie wydłuża niewykorzystanej części urlopu.

Kontrola ZUS i konsekwencje nadużyć

ZUS ma prawo sprawdzić, czy rodzic rzeczywiście zajmuje się chorym dzieckiem, a nie wykorzystuje L4 w innym celu. Kontrolerzy mogą ustalić, czy opieka była faktycznie konieczna i czy w domu nie było osoby, która mogła zająć się dzieckiem. Sprawdzają też, czy rodzic nie wykonywał pracy zarobkowej podczas zwolnienia.

Jeśli ZUS stwierdzi nieprawidłowości, rodzic może zostać zobowiązany do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku wraz z odsetkami. Dotyczy to na przykład sytuacji, gdy we wniosku wskazano brak innych domowników, a w rzeczywistości w domu przebywała zdrowa babcia, która mogła zaopiekować się wnukiem. W takiej sytuacji ZUS uzna, że przyznanie świadczenia było niezasadne i zażąda zwrotu wypłaconych pieniędzy.

Wykorzystanie L4 na dziecko niezgodnie z jego celem, na przykład do pracy zarobkowej, może skończyć się obowiązkiem zwrotu zasiłku oraz utratą prawa do świadczeń za cały okres zwolnienia.